Boekpresentatie “Amersfoort en de oorlog” met beeldmateriaal en info.

Het lijvige boek van 380 pagina’s herbergt een schat aan informatie. De auteurs hebben veel oud archiefmateriaal kunnen inzien, brieven van overlevenden gelezen, interviews gedaan en veel foto’s geplaatst.

Dit mooi ingebonden boek is geschreven door Richard Hoving en Wichard Maassen. “In het boek wordt de geschiedenis van de oorlogsjaren in Amersfoort nadrukkelijk door de ogen van Amersfoorters beschreven”.

Het boek biedt een unieke kijk op de ervaringen van de inwoners van deze stad tijdens de bezetting, waar persoonlijke verhalen en historische feiten samenkomen. Er wordt inzicht gegeven in de impact van de oorlog op het dagelijks leven, angst, veerkrachtig en moed van de mensen die in deze roerige tijd leefden.

Waar gaat het boek over?

In het eerste hoofdstuk wordt de evacuatie van Amersfoorters in de avond van 10 mei 1940 beschreven, de dag dat de Duitsers Nederland binnenvielen. De verlaten stad bood vrij spel aan plunderaars. Amersfoort bleek ontsnapt te zijn aan een ramp. Dichte mist voorkwam luchtaanvallen en bovendien dachten de Duitsers dat Amersfoort moeilijk in te nemen zou zijn. Daardoor verplaatste de aanval zich naar Scherpenzeel.

Het leven ging wel door. Ook kunstenaar Toon Tieland had het niet makkelijk. Omdat hij zich verborgen had om niet tewerkgesteld te worden, kon hij niet laten zien wat hij in zijn mars had.

De nazi’s namen Amersfoort over. Ze namen dwangmaatregelen. Ze bepaalden bijvoorbeeld ook wat er in de Amersfoortse bioscopen te zien was. Maar erger: de Joodse inwoners werden stap voor stap uitgesloten. Joodse leerlingen werden op aparte scholen bij elkaar geplaatst. En winkels en bedrijven van Joodse eigenaren werden onteigend. Later kregen Joden het bevel om naar Amsterdam te verhuizen. Wat er daarna gebeurde weten we allemaal. Niet alle Joden gingen in op dit bevel. “Meer dan tweehonderd Joden, onder wie veel niet-Amersfoorters overleefden de oorlog op onderduikadressen in de stad.”

In Kamp Amersfoort zaten verschillende gevangenen vanaf 1941, het jaar waarin het kamp in gebruik werd genomen. De gevangenen werden daar voortdurend mishandeld. De verpleegkundige Loes van Overeem, die de bijnaam ‘de witte engel’ had, kreeg veel voor elkaar voor deze gevangenen.

In Amersfoort was het verzet ook actief. Ze bliezen in 1945 als sabotageactie het hoofdseinhuis van station Amersfoort op. Hierop volgde een actie uit wraak door de Duitsers. De eerste grote verzetsactie, op 18 april 1941, was het veroorzaken van een brand in munitieopslagplaats van de Duitsers op de Leusderheide. Doordat de Duitsers dachten dat de oorzaak aan hun eigen onvoorzichtigheid lag, bleven wraakacties uit.

Op zaterdag 11 april 1942 kreeg Amersfoort een Duitse burgemeester, Harloff. Terwijl de geallieerden op 6 juni 1944 op de kust van Normandië landden, duurde het toch nog tot 7 mei 1945 tot Amersfoort werd bevrijd. Dit kwam onder andere doordat operatie Market Garden mislukte. Daardoor kon de brug bij Arnhem niet worden behouden. In de winter 1944-1945 was er ook nog de hongerwinter.

In april 1945 moesten een paar duizend Amersfoorters, van de Hooglandseweg, De Kruiskamp en de Liendertseweg opnieuw evacueren. Dit omdat hun woningen in het schootsveld van de Duitsers lagen, die zich wilden verdedigen tegen de geallieerde troepen.

Daarna ging de lange weg naar de bevrijding weer verder. Er vielen helaas nog dodelijke slachtoffers in de laatste dagen. Op 5 mei 1945 gaf Duitsland zich over en op 7 mei werd Amersfoort bevrijd.

Dit en nog veel meer andere gebeurtenissen vertelt dit boek over de Tweede Wereldoorlog. Je kunt het bij Archief Eemland opvragen met plaatsingscode 6937.

Het bijzondere verhaal van een vergeten Amersfoortse wethouder

Vier maanden deed de Joodse Amersfoorter Jo Koopman (1906–1987) er in 1945 over om vanuit Auschwitz thuis te komen, waar zijn vrouw en vijf kinderen in grote onzekerheid verkeerden over zijn lot. De buurt bereidde hem een warm welkom met een optocht en muziek.

Van zijn verblijf in Auschwitz en zijn terugreis maakte Koopman kort na zijn thuiskomst een zorgvuldig en bijna journalistiek verslag, dat hij de titel Wandelende Joden gaf. Deze nooit eerder integraal gepubliceerde getuigenis vormt de kern van dit boek, dat tevens een levensbeschrijving bevat van deze idealistische socialist. Amper bekomen van de ontberingen zette hij zich als wethouder in voor zijn stad. Later werd hij lid van de Tweede Kamer en actief in de ontwikkelingshulp. Aan het einde van zijn leven vond hij de weg terug naar het jodendom van zijn jeugd.

Oorlogsdagboek van een kweekschooldirecteur

Kweekschooldirecteur Honoré Blijdenstijn (1883–1978) schreef het belangrijkste oorlogsdagboek van Amersfoort. Het schetst een gedetailleerd en beklemmend beeld van het leven in een provinciestad onder Duitse terreur.

Daarbij zocht deze notabele het debat. Hij meende oprecht dat anderen met dichtgetimmerde ogen naar de werkelijkheid keken. Het duurde echter lang voordat tot hem doordrong dat hij zelf juist die open blik miste.

Zijn controversiële zoektocht naar ‘de waarheid’ vormt het uitgangspunt van deze bewerking door zijn achterneef Roland Blijdenstijn, die vanavond ook aanwezig zal zijn om te vertellen en te signeren.  Met heldere toelichtingen en persoonlijke notities worden de gedachten en observaties van zijn oud-oom toegankelijk gemaakt en in de context van hun tijd geplaatst.